Notatki o Kabale – Wprowadzenie

Wprowadzenie

Słowo „Kabała” wywodzi się z rdzenia oznaczającego „otrzymywać lub przyjmować” i często używana jest jako synonim słowa „tradycja”. Istnieje wiele alternatywnych form zapisu tego słowa, dwa najbardziej popularne to Kabbalah i Qabalah, ale spotkać się również można z zapisami Cabala, Qaballah, Qabala, Kaballah (i tak dalej aż do znudzenia).  Wybór pisowni w tych Uwagach jest rezultatem przetrząśnięcia książek w mojej biblioteczce i nie powinien być brany za znaczący.

Jeżeli uznamy, że Kabała oznacza „tradycję”, to wówczas historycznym źródłem owej tradycji była próba wniknięcia w ukryte znaczenie Biblii, która uznawana była za dosłowne (lecz bardzo zawoalowane) słowo Boga.

W Judaizmie nadal żywą czynnością jest akt czytania świętych tekstów, takich jak Biblia (Tanach) i Talmud, a uczeni Tory byli i ciągle są szanowanymi oraz docenianymi przywódcami swoich społeczności. Uważa się, że dokumenty te cechują się niemal holograficzną złożonością, więc zamiast nadawać im jedno uzgodnione znaczenie, uczeni analizowali i przyporządkowywali im nowe znaczenia, tak by dotyczyły każdej możliwej sytuacji. W nawiązaniu do nich zostały napisane rozległe komentarze, pomysłowe interpretacje, a spostrzeżenia zostały zebrane i często drukowane obok samego tekstu Biblii, dając w ten sposób początek pewnemu rodzajowi wczesnego hipertekstu.

W tych okolicznościach naturalne było powstawanie sekretnych albo inicjacyjnych tradycji interpretacji, ugruntowanych w religii judaistycznej, lecz pozwalających sobie na śmielsze dociekania na temat natury Boga, dzieła stworzenia oraz roli człowieka w tym wszystkim.

Najwcześniejsze dokumenty powiązane z Kabałą pochodzą z okresu trwającego od ~100 r. p.n.e. do ~1000 r. n.e i opisują próby mistyków „Merkawy”, którzy przemierzali siedem komnat (Hechalot) stworzenia by sięgnąć Merkawy (tronu-rydwanu) Boga. Wydaje się nawet, że ci mistycy używali sposobów obecnie określanych jako metody podobne do szamanizmu – coraz szybsze, powtarzalne śpiewy, modlitwy, pozy – by wprowadzić się w stan transu, w którym torowali sobie przejście przez drogę przy użyciu straszliwych (magicznych) pieczęci i osłon w celu osiągnięcia ekstatycznego stanu, w którym „widzieli Boga”. Takie pisma jak Większe Hechalot opisują niebiańskie sale, które należy przebyć, by dosięgnąć tronu Boga, a zarazem udzielają wskazówek jak ominąć rozmaite strażnicze duchy.

We wczesnej części tego okresu, najprawdopodobniej w trakcie późnego panowania Imperium Rzymskiego, został napisany bardzo wpływowy dokument Sefer Jecira zwany inaczej „Księgą Stworzenia”, którego pochodzenia można dopatrywać się w Palestynie. Jest to niezmiernie lakoniczne i zagadkowe pismo, będące od najdawniejszych czasów tematem wielu komentarzy i spostrzeżeń. Wydaje się być teurgią -opisuje jak Bóg przy użyciu cyfr oraz liter stworzył świat i sugeruje, że człowiek poprzez ich zrozumienie może uzyskać boską moc tworzenia.

Od wczesnego Średniowiecza miało miejsce więcej rozwinięć natury teozoficznej, a zwłaszcza opisów „procesów” odbywających się w Bogu, oraz rozwój tajemnego spojrzenia na akt stworzenia jako procesu, w którym Bóg przejawia się w serii emanacji czy też sefirot. Pierwotną formę doktryny sefirotycznych emanacji można znaleźć w Sefer Jecira, a po publikacji księgi Bahir w XII w. n.e. doktryna ta przyjęła formę niezbyt różniącą się od wersji dzisiejszej. Uważa się, że doktryna sefirotycznych emanacji, jak również słowo „Kabała” służące do opisania tej szczególnej mistycznej tradycji, pochodzi z Prowansji położonej na południu Francji, ze szkoły Izaaka Ślepego.

Motyw stojący za rozwojem doktryny emanacji można odnaleźć w pytaniach:

„Jeśli świat został powołany do istnienia przez Boga, to czy świat jest Bogiem?”

„Jeśli świat jest Bogiem, czemu nie jest doskonały?”

Konieczne było więc załatanie luki pomiędzy nieskalanym i perfekcyjnym istnieniem oraz wyraźnie nieczystym i niedoskonałym światem poprzez szereg „kroków”, w których boskie światło po kolei się rozcieńczało. Wynik tego procesu dzielił pewne wspólne cechy z rozwinięciami w Platonizmie, systemie filozoficznym wpływowym od okresu Greckiego, aż do czasów Renesansu. Platonizm także starał się rozwinąć te same problemy poprzez postulowanie „Wielkiego łańcucha bytu”, który łączył przepaść pomiędzy doskonałością Boga, a wyraźną niedoskonałością świata w codziennym życiu.

Najbardziej wpływowym dokumentem kabalistycznym, był Sefer ha-Zohar lub inaczej Księga Blasku, opublikowany w późnej połowie trzynastego wieku przez hiszpańskiego żyda Mojżesza de Leon (1238-1305). Zohar jest serią oddzielnych dokumentów obejmujących szerokie spektrum tematów, od dokonanych wers po wersie, ezoterycznych komentarzy pięcioksięgu Mojżeszowego (Pentateuchu), po wysoce teozoficzne opisy przebiegających w Bogu procesów. Są osoby które wierzą, że Zohar jest datowany na okres Rzymskiej okupacji Palestyny, wielu uczonych zaś twierdzi, że został napisany przez Mojżesza de Leon, lecz był brany za tekst wcześniejszy. Zohar był powszechnie czytany i miał duży wpływ w obrębie głównego nurtu Judaizmu.

Jedną z najciekawszych postaci z wczesnego okresu był Abraham Abulafia (1240-1295) przekonany o tym, że Bóg nie może być opisany i zrozumiany poprzez użycie codziennych symboli. Jak wielu kabalistów, wierzył w boską naturę alfabetu hebrajskiego i używał abstrakcyjnych kombinacji liter („ceruf”) w intensywnych wielogodzinnych medytacjach, by dostąpić stanów ekstatycznych. Z powodu używania jego abstrakcyjnych kombinacji liter jako kluczy lub punktów wejścia w odmienne stany świadomości, niepowodzenie we właściwym przeprowadzeniu manipulacji może wywierać na Kabaliście drastyczne skutki. Major Trends in Jewish Mysticism Scholema [39] zawiera fascynujący fragment opisu jednego z takich eksperymentów. Abulafia jest postacią niezwykłą, ponieważ (choć jest to kwestia sporna) był jednym z niewielu Kabalistów, którzy dostarczali wyraźnych pisemnych szczegółów dotyczących praktykowanych technik.

Istotnego rozwoju Kabały dokonała także akademia mistyczna Safedu prowadzona przez Mojżesza Kordowero (1522-1570) i jego następcę Izaaka Lurię (1534-1572), który powszechnie uznawany jest za Ojca Kabały. Luria nazywany „Ari” bądź Lwem, był bardzo charyzmatycznym przywódcą, który sprawował niemal całkowitą kontrolę nad życiem szkoły przechodząc do historii i mitów jako święty. Nacisk w akademii był kładziony na życiu w świecie i praktycznemu przenoszeniu do tego świata bycia świadomym Boga. Praktyki te były bardzo nabożne.

Przez cały XVII i XVIII wieczny Judaizm był pod silnym wpływem Kabały, ale dwa czynniki przyczyniły się do jego spadku. Pierwszym zdarzeniem było masowe przystąpienie żydów do heretyka, apostaty i pseudo-mesjasza Szabetaja Cevi (1626-1676), które Scholem nazwał „największym i najdonioślejszym ruchem mesjanistycznym w historii Żydów, nastałym po zniszczeniu Świątyni i Buncie Bar-Kochby”. Sabbataniści mieli wśród swych członków wielu wybitnych rabinów i Kabalistów, i od tego momentu zaczęto spoglądać na Kabałę jako na coś podejrzanego i związanego z herezją.

Drugim czynnikiem było powstanie we Wschodniej Europie ludowego Kabalizmu w formie Chasydyzmu, powodując tym spadek znaczenia Kabały do rangi przesądu(w oczach jej racjonalnych przeciwników), z tego powodu z początkiem wieku pisarze żydowscy starali się odrzucić Kabałę, ukazując ją jako historyczną ciekawostkę.

Żydowska Kabała posiada rozległą literaturę składającą się z wielu tysięcy tekstów z których większość nie została jeszcze przetłumaczona na język angielski.

Jej rozwój mający miejsce niemal synchronicznie z tłumaczeniem i publikacją kluczowych tekstów Żydowskiej Kabały nastąpił także dzięki jej adaptacji przez wielu chrześcijańskich mistyków, magów i filozofów. Niektórzy chrześcijanie myśleli, że Kabała dzierży klucze do odkrycia tajemnic ukrytych w pismach, inni starali się znaleźć w Kabale doktryny, dzięki którym mogliby dokonać konwersji żydów na chrześcijaństwo.

Bywali i tacy, którzy dostrzegali w Kabale motywy podobne do literatury Hermetycznej i Neoplatonizmu. Renesansowi filozofowie tacy jak Pico della Mirandola byli obeznani z Kabałą i mieszali ją z Gnostycyzmem, Pitagoreizmem, Neoplatonizmem i Hermetyzmem formując z tego wielką śnieżną kulę, która zabierała ze sobą różne tradycje tocząc się przez całe wieki. Prawdopodobnie właściwe wydaje się stwierdzenie, że od epoki Renesansu, prawie wszyscy filozofowie okultystyczni i sławni magowie Europy pracowali z wiedzą na temat pewnych aspektów Kabały.

Z kolei nieżydowska Kabała ucierpiała najbardziej z powodu ograniczonej liczby tekstów źródłowych, z którymi można by pracować. Te, które istniały często były ubogo tłumaczone i pozbawione kluczowych komentarzy, które mogłyby ujawnić tradycję powiązaną z opisywanymi koncepcjami. Krytykowanie nieżydowskiej Kabały (jak czyni wielu pisarzy) za błędną interpretacje żydowskiej Kabały jest bezsensem. Po pięciuset latach powinna być postrzegana raczej jako alternatywna tradycja z wieloma punktami wspólnymi i różnicami w stosunku do Kabały Żydowskiej.

Zaś na temat Kabały Praktycznej przetrwało niewiele informacji, choć istnieją liczne dowody, że obejmowała szeroki zakres praktyk i zawierała w sobie praktyki obecnie nazywane magicznymi – ten starannie pomijany przez tak wielu Kabalistów fakt, że Kabała była używana do celów magicznych, jest dowodem samym w sobie na to, że użycie tych technik było rozpowszechnione. Bardzo prawdopodobne jest, że wiele magicznych rytualnych technik przychodziło do Europy od samych Kabalistów lub ich mniej dbałych o szczegóły wędrownych czeladników.

Najważniejszym średniowiecznym magicznym tekstem zawierającym elementy klasycznej magii rytualnej – imiona mocy, magiczny krąg, rytualne narzędzia, konsekracje, ewokacje duchów itp. – jest Klucz Salomona. Jego nazwa jak i zawartość wskazuje jednoznacznie na żydowskie wpływy. Nikt nie wie jak stary jest ten grimuar, jednak istnieją uzasadnione podejrzenia, że zachowane techniki w nim zawarte mogą sięgać czasów Salomona.

Kombinacja Kabały nie-żydowskiej i rytualnej magii została utrzymana poza obrębem Judaizmu do dnia dzisiejszego, choć z czasem bywała silnie zanieczyszczana przez Hermetyzm, Gnostycyzm, Neoplatonizm, Pitagoreizm, Różokrzyż, Chrześcijaństwo, Tantrę i wiele innych.

Najważniejszymi „współczesnymi” autorytetami w angielskojęzycznym świecie są francuski okultysta Eliphas Levi, a także angielski „Zakon Złotego Brzasku”. Co najmniej dwóch członków Zakonu Złotego Brzasku było obeznanymi Kabalistami (S. L. Mathers i A. E. Waite), a trzech jego członków spopularyzowało Kabałę – Aleister Crowley, Israel Regardie i Dion Fortune. „Zakon Wewnętrznego Światła” założony przez Dion Fortune również wydał na świat szereg autorów: Garetha Knighta, Williama Butlera, Williama Gray’a i wielu, wielu innych.

Niefortunnym skutkiem ubocznym Złotego Brzasku jest to, że chociaż Kabała była ważną częścią ich „Wykładni Wiedzy”, to ich zachowane rytuały są synkretycznym galimatiasem symboliki, gdzie Kabała odgrywa mniejszą lub większą rolę. Doprowadziło do tego, że przez wielu współczesnych okultystów Kabała jest widziana jako bardziej teoretyczna i intelektualna dyscyplina, zamiast potężnego i samowystarczającego mistycznego i magicznego systemu, którym sama w sobie rzeczywiście jest.

Niektórzy twórcy współczesnego czarostwa (np. Gerald Gardner, Alex Sunders) w poszukiwaniu inspiracji silnie nawiązywali do średniowiecznego rytuału i Kabały . Nie jest więc niczym niezwykłym spotkać współczesne czarownice nauczające jakichś form Kabały, mimo że głównie są to nieco mniej zintegrowane formy technik rytualnych niż miało to miejsce w Złotym Brzasku.

Podsumowując, Kabała jest mistyczną i magiczną tradycją, która powstała blisko tysiąc lat temu i do dnia dzisiejszego jest ciągle praktykowana. Była praktykowana przez żydów, a od ponad pięciuset lat również przez nie-żydów. Ze strony żydowskiej była integralną i wpływową częścią Judaizmu i ponownie powraca do łask po dwustu latach zapomnienia. Ze strony nie-żydowskiej stworzyła bogatą mistyczną i magiczną tradycję z jej własną wartością, tradycję która przetrwała mimo uprzedzeń powodowanych współistnieniem z silnie chrześcijańską kulturą.

Tradycja ciągle trwa, a co za tym idzie otrzymasz wprowadzenie do tradycji, tak jak ja je otrzymałem, a dodatkowo moje wszystkie spostrzeżenia, które ze swojej strony jestem w stanie zaoferować.

Tłumaczenie: Psyche Controller