Notatki o Kabale – Drzewo Życia

Drzewo Życia

Naturalnym miejscem naszego początku są leżące u podstaw Kabalistycznej wizji świata trzy fundamentalne pojęcia. Mają one wiele nazw; na chwilę obecną będę odwoływał się do nich jako do świadomości, siły i formy. Słowa te będą używane w sposób dość uniwersalny (abstrakcyjny), co ilustrują poniższe przykłady:

  • wysokie ciśnienie w cylindrze silnika parowego dostarcza silnikowi energię (siłę). Silnik jest więc formą dla siły.
  • rzeka płynie w dół dzięki oddziaływaniu siły grawitacji. Koryto rzeczne jest formą ograniczającą ruch wody do określonego toru.
  • ktoś chce dojść do środka labiryntu z żywopłotu. Żywopłot jest formą, która wymusza możliwość wędrówki tej osoby wzdłuż jego ścian.
  • silnik diesla napędza łódź energią (siłą) powodując ruch w przód. Ster zaś koryguje kurs we wskazanym kierunku.
  • polityk chce zmienić prawo. Ramy prawne danego kraju są formą, do której polityk musi się dostosować.
  • woda znajduje się w misce. Siła grawitacji pociąga wodę w dół. Miska jest formą, która nadaje wodzie swój kształt.
  • kamień upada na ziemię pod wpływem siły grawitacji. Jego przyspieszenie musi być równe sile podzielonej przez masę(formę) kamienia.
  • chcę wygrać w szachy. Siła mojego pragnienia jest wymuszona regułami jakimi gra w szachy się kieruje.
  • widzę coś na wystawie sklepowej i bardzo chcę to mieć. Jestem ograniczany przez warunki sprzedaży tego produktu(wystarczająca ilość pieniędzy, dostępność przedmiotu w asortymencie).
  • kordyt wybuchający w lufie pistoletu i zapewnia siłę wybuchową pociskowi. Gaz i pocisk ograniczone są formą lufy.
  • chcę uzyskać paszport. Rząd nie wyda mi go dopóki nie wypełnię precyzyjnie i w odpowiedni sposób wielu formularzy.
  • chcę uzyskać stopień naukowy. Uniwersytet nie przyzna mi stopnia, dopóki nie będę uczęszczał na potrzebne kursy i nie zdobędę licznych ocen.

W tych przykładach istnieje coś powodującego zmianę („siła”) oraz coś, co sprawia, że zmiana objawia się w konkretny sposób („forma”). Bez zbytniego pedantyzmu, możemy wyróżnić tutaj dwa podstawowe rodzaje przykładów:

  • przykłady naturalnych procesów fizycznych (np. spadający kamień) gdzie siła jest jedną ze znanych w fizyce sił przyrody takich jak grawitacja, a forma jest pewną kombinacją praw fizycznych, ograniczających siłę do oddziaływania w określony sposób (np. wszystkie kamienie spadają z tym samym przyspieszeniem).
  • przykłady ludzi czegoś pragnących, gdzie siłą jest pewne bliżej nieokreślone pojęcie „pragnienia”, „woli” czy „popędu”, a formą zaś są ograniczenia, jakie nakładamy sami na siebie (zasady gry w szachy, prawo danego kraju, uprzejme zachowanie).

Mimo, że oba typy przykładów wydają się jedynie „podobne pod względem metaforycznym”, to Kabaliści nie widzą między nimi istotnych różnic. Istnieją siły fizyczne, które powodują zmianę w świecie przyrody oraz odpowiednie psychologiczne siły popychające nas do zmian zarówno świata jak i siebie samych; niezależnie czy są to siły przyrody czy też psychologiczne, są one zakorzenione w tym samym miejscu: w świadomości.

Podobnie sprawa się ma formami, istnieją takie którym posłuszny jest świat fizyczny (prawa przyrody), ale istnieją też formy stworzone przez ludzi, mające służyć ich własnym celom -zasady gry, kształt kubka, konstrukcja silnika czy składnia języka. Według Kabalisty umiejscowione są również w dokładnie tym samym miejscu: w świadomości.

Istnienie pierwotnej przyczyny, stanowiącej podstawę dla wszystkich przejawów siły i formy zarówno w świecie przyrody jak i psychologicznym jest Kabalistycznym aksjomatem. Ta pierwotna przyczyna związana jest ze świadomością. Na tym etapie nieporozumieniem byłoby doszukiwanie się w tych słowach czegoś więcej, jednak warto zauważyć, że w tradycyjnej Kabale podstawowa, pierwsza zasada istnienia albo świadomość zawsze była utożsamiana z Bóstwem.

Świadomości nie sposób zdefiniować. Wiemy, że jesteśmy świadomi na różne sposoby i w różnym czasie – czasami czujemy się wolni i szczęśliwi, innym czasem w pułapce i zdezorientowani; czasami źli i porywczy lub zimni i powściągliwi – jednak słowa te opisują tylko przejawy świadomości. Bycie szczęśliwym, czy bycie zdezorientowanym- oba odczucia są aspektami istnienia.

Przejawy świadomości możemy opisać innymi pojęciami przejawów świadomości, zupełnie w ten sposób jak słownik używa słów do opisania innych słów – jestem szczęśliwy, kiedy czuję się dobrze i nie jestem smutny. Jest to równie użyteczne jak definiowanie oceanu poprzez terminy fal i piany. Każdy, kto próbuje zdefiniować świadomość zazwyczaj wychodzi tymi samymi drzwiami, którymi wszedł. Mimo, że posiadamy bardzo wiele słów do opisania zjawiska świadomości – myśli, uczucia, wierzenia, pragnienia, emocje, motywy i tak dalej – to jedynie kilka z nich służy do opisu zasadniczych stanów świadomości, które są przyczyną tych przejawów, dokładnie tak samo jak mamy wiele słów na opisanie powierzchni morza, lecz niewiele na opisanie jego głębin.

To właśnie Kabała dostarcza nam słownictwa do opisu stanów świadomości, leżących u podstaw zjawiska świadomości, a jednym z celów tych uwag jest wyjaśnienie tego słownictwa, nie poprzez definicje, lecz głównie przez metafory, przykłady i analogie. Jedynym prawdziwym sposobem zrozumienia, co słownictwo oznacza jest osiąganie różnych stanów świadomości w przewidywalny i racjonalnie obiektywny sposób, a Kabała właśnie dostarcza nam praktycznych metod, by tego dokonać. Metody te są zarysowane w dalszej części tych uwag.

Podstawowym założeniem kabalistycznego modelu przejawiania się rzeczywistości jest istnienie nieskalanego, pierwotnego i nieokreślonego stanu boskiej istoty lub boskiej świadomości, która przejawia się jako interakcja między siłą i formą. Jest to praktycznie cała podstawa dla kabalistycznej wizji emanacji i niemal wszystko co powiem od tej chwili bazować będzie na trójcy świadomości, siły i formy.

Najpierw pojawia się świadomość, ale ukryta jest w niej nieodłączną dwoistość: związana ze świadomością energia, która powoduje zmianę (siła) oraz zdolność do ograniczenia tej energii w świadomości, powodującą przejawienie się tej energii w ściśle określony sposób (forma). Ta dualność ukazana jest na Rys. 1. Przykłady wymienione na początku tego rozdziału dobrano tak, by ukazać wzajemną zależność siły i formy w prawdziwym życiu.

Rys. 1: Pierwotna dwoistość

Co otrzymamy z połączenia surowej energii oraz naturalnej zdolności formowania i przyjmowania struktur? Czy istnieje w tej triadzie jeszcze jakiś ukryty potencjał czekający na przejawienie się? Kabała zakłada (idea ta będzie rozwinięta szczegółowo nieco później), że siła i forma są „zespolone” ze sobą, zupełnie jak podczas pieczenia ciasta. Zaczynasz z mąką, cukrem, jajkami, wodą i tak dalej, ale to, co wychodzi z piekarnika jest zupełnie czymś innym niż było na początku. Siła i forma reagując ze sobą tworzą coś, co nie jest ani siłą ani formą, lecz czymś bardzo różniącym się od każdego z nich, czymś, co ja w pewnym uproszczeniu nazywam „materią”. Przez tę materię rozumiem „budulec rzeczywistego świata”.

Coś przypominającego tą wizję można znaleźć w fizyce. Fizycy mówią o „energii”, używając konceptu energii niemal jak pieniędzy – każda forma materii ma swój odpowiednik w energii (jest to podstawa dla E = mc2), a tym co rozróżnia rozmaite rodzaje materii są zasady decydujące o jej zachowaniu. Ponownie możemy zaobserwować tutaj dualność pomiędzy „energią”, czystym nieuformowanym czymś, z którego wszystko jest złożone i „formą”, naturalnymi prawami określającymi w jaki sposób energia zachowuje się w różnych warunkach, zasadami dzięki którym można odróżnić protony od elektronów.

Tym co Kabała zakłada (a współczesna fizyka zdecydowanie nie!) jest to, że materia i świadomość są jedną i tą samą rzeczą, różniąca się jedynie stopniem nałożonych struktur – materia jest świadomością wyrażoną w wymieszaniu siły i formy, ale tak silnie obudowaną i ograniczoną przez formę, że jej zachowania mogą być opisywane przez zwyczajne i proste prawa fizyki. Ukazuje to Rys. 2.

Rys. 2 – Ogród Eden

Glif na Rys. 2 jest bazą dla kabalistycznego diagramu zwanego Ec Chaim lub Drzewem Życia. Pierwsze prawo istnienia lub świadomość nazywane jest Keter, co oznacza Koronę. Czysta energia świadomości nazywana jest Chochmą lub inaczej Mądrością, a zdolność przyjmowania formy nazywana jest Bina i czasami jest tłumaczona jako Zrozumienie albo Inteligencja. W wyniku interakcji formy i energii powstaje świat fizyczny, nazywany Malchut lub Królestwem. Ukazane to jest poniżej na Rys. 3.  

Rys. 3 – Ogród Eden

Ten czteroelementowy diagram jest Kabalistyczną reprezentacją Boga Poznawalnego a zarazem najbardziej abstrakcyjnym przedstawieniem Boga jakie jesteśmy zdolni pojąć. Paradoksalnie, Kabała zawiera również pojęcie określające Boga nieskończonego, transcendentnego i niepoznawalnego, które wychodzi poza ten glif i nazywane jest Ein Sof. Ein Sof oznacza „bez końca” i bywa używane do zaznaczenia nieprzejawionego podłoża, z którego cała manifestacja wyrasta, ziemi, w której znajdują się korzenie Drzewa Życia. Nie wiele więcej można rzec o Ein Sof, a to co jestem w stanie powiedzieć, pozostawię na później.

Bóg Poznawalny posiada cztery aspekty, dwa męskie i dwa żeńskie: Keter i Chochma obie reprezentują męskie, a Bina i Malchut żeńskie. Jednym z tytułów Chochmy jest Abba, co znaczy Ojciec, a jednym z tytułów Bina jest Imma co oznacza Matka, więc możesz myśleć o Chochmie jako Boskim Ojcu i Binie jako Boskiej Matce. Malchut jest córką, żeńskim duchem Boskiej Matki, i myślenie o niej jako Matce Ziemi wcale nie jest takie błędne. A co z Boskim Synem? Czy w Kabale istnieje Boski Syn? Istnieje i jest to kwestia, w której Kabała porusza interesujący dla Ciebie i dla mnie problem.

Glif na Rys. 2 jest modelem świadomości, lecz nie samoświadomości, ale samoświadomość w dość interesujący sposób go nam skomplikuje. Samoświadomość jest jak lustro, w którym świadomość widzi swoje odbicie. Samoświadomość w Kabale jest wzorowana jest na świadomości przez utworzenie kopii Rys. 2.

Rys. 4 – Samoświadomość

Rys. 4 jest Rys. 2 odbitym przez samoświadomość. Efektem ogólnym samoświadomości jest dołączenie dodatkowej warstwy do rysunku drugiego jak ukazano to na rysunku piątym. Rys. 2 jest czasem nazywany „Ogrodem Edenu”, ponieważ reprezentuje pierwotny stan świadomości. Skutkiem samoświadomości, jak ukazano na Rys. 4, jest wbicie klina pomiędzy Pierwszą Przyczynę (Keter), a tą Świadomość urzeczywistniającą się jako materia i świat fizyczny (Malchut). Nosi ono nazwę „Upadku”, w związku z opowieścią o Adamie i Ewie w Ogrodzie Edenu. Z kabalistycznego punktu widzenia historia o Edenie, Drzewie Poznania Dobrego i Złego, wężu i kuszeniu, a także wypędzeniu z Ogrodu ma wielkie znaczenie przy formułowaniu pojęć rozwoju świadomości.

Rys. 5 – Upadek

Samoświadomość wprowadza nam cztery nowe stany świadomości: świadomość bycia świadomym nazywaną Tiferet i oznaczającej Piękno; świadomość Siły/Energii nazywaną Necach, co znaczy Zwycięstwo lub Wytrzymałość; świadomość Formy zwanej Hod co oznacza Chwałę; oraz świadomość Materii nazywana Jesod i oznaczającej Fundament. Te cztery stany mają bez trudu dostrzegalne formy przejawiania się, co ukazano na Rys. 6.

Rys. 6 – Samoświadomość

Rys. 5 jest niemal kompletnym Drzewem Życia, chociaż nie tak do końca, ciągle brakuje mu dwóch stanów świadomości. Nieodłączna zdolność świadomości do budowy i uprzedmiatawiania się (Bina, Boska Matka) jest odbijana poprzez samoświadomość jako postrzeganie ograniczoności i skończoności rzeczy. Jesteśmy świadomi przestrzeni, czasu, tego było co wczoraj, tego co jest dziś, tutaj i tam, ciebie i mnie, wewnątrz i na zewnątrz, życia i śmierci, całości i przerwania, tego, co złączone i tego, co oddzielone. Widzimy rzeczy jako ograniczone, skończone i postrzegamy formę jako coś „stworzonego” lub „zniszczonego”. Mój samochód został wyprodukowany rok temu, lecz został rozbity wczoraj. Napisałem esej, jednak straciłem go, gdy mój komputer się zepsuł. Moja babcia nie żyje. Rzeka zmieniła swój bieg. Ustawa została uchylona. Zniszczyłem swój kubek.  

Świat się zmienia i to co było tutaj wczoraj, dziś już nie istnieje. Te działania postrzegania są jak „interfejs” pomiędzy czteroskładnikowymi diagramami: świadomości-reprezentującym „Boga” oraz drugim, który reprezentuje samoświadomą żyjącą istotę; i mogą być przedstawione dzięki wprowadzeniu dwóch nowych stanów (świadomości) opisujących ten interfejs. Stanu reprezentującego akt stwarzania nowych form nazywanego Chesed, co oznacza Miłosierdzie, i stanu reprezentującego niszczenie form nazywanego Gewura, oznaczającego Mocarność. Jest to ukazane na Rys. 7.

Rys. 7: Drzewo Życia

Uprzedmiotowienie form, które ma miejsce w samoświadomej istocie i wynikająca z tego skłonność do widzenia świata w terminach ograniczoności i dualności (czas i przestrzeń, tutaj i tam, ty i ja, wewnątrz i na zewnątrz, Bóg i Człowiek, dobro i zło…) tworzy barierę dla postrzegania, którą większość ludzi rzadko pokonuje i z tego powodu została nazwana ona jest Otchłanią. Otchłań jest również zaznaczona na Rys. 7.

Pominąłem jeden istotny szczegół w strukturze Drzewa Życia. Jest to jedenaste „coś”, które zdecydowanie nie jest sefirą, ale często jest ukazywane na współczesnych diagramach Drzewa Życia. Kabalistyczne „wyjaśnienie” jest następujące: kiedy Malchut „upadła” z Ogrodu Edenu (Rys. 2) pozostawiła po sobie „lukę” w strukturze Drzewa i ta luka umiejscowiona w centrum Otchłani nazywana jest Daat lub Wiedzą. Daat nie jest sefirą; jest luką. Może to brzmieć jak bełkot, ale nią rzeczywiście jest, biorąc pod uwagę jedynie sens metaforyczny. Daat jest usytuowana w Otchłani, na środkowej ścieżce pomiędzy Keter, a Tiferet.

Diagram na Rys. 7 zwany jest Drzewem Życia. Zamiast przedstawić Drzewo bez wszelkiego rodzaju uzasadnienia, zastosowałem „konstrukcjonistyczne” podejście, aby wyjaśnić jego strukturę i jestem przekonany, że jest to dość oryginalne podejście, a sedno mojego uzasadnienia można odnaleźć w Sefer ha Zohar ukryte pod postacią Makroprosopusa i Mikroprosopusa, chociaż w tej formie jest mniej przystępne dla wielu czytelników. Z intelektualnego punktu widzenia moja próba ukazania jak Drzewo Życia mogłoby wywodzić się z nieskalanej świadomości przez współdziałanie ze sobą abstrakcyjnych pojęć siły i formy nie rości sobie prawa do bycia przekonującym opracowaniem– Drzewo Życia jest przede wszystkim gnostycznym, a nie racjonalnym czy intelektualnym wyjaśnieniem boskości i jej współdziałania ze światem fizycznym.

Drzewo Życia składa się z dziesięciu stanów nazwanych sefirot (sefirot – l. mn. ; sefira – l. p. ) i dwudziestu dwóch połączonych ze sobą ścieżek, tworząc łącznie trzydzieści dwie „ścieżki”. Są to „trzydzieści dwie ścieżki mądrości” omówione w Sefer Jecira. Wiek tego wykresu jest nieznany. W XIII wiecznym tekście Sefer ha Zohar jest wystarczająco wiele informacji, by skonstruować diagram, a doktryna sefirot przypisywana jest Izaakowi Ślepemu żyjącemu w XII wieku, jednak nie ma przeświadczających dowodów, na takie jej pochodzenie.

Pochodzenie słowa „sefira” jest niejasne – prawie na pewno wywodzi się z hebrajskiego słowa dla określenia „liczby” (SPhR), ale może być również przypisane do greckiego słowa oznaczającego „sferę”, a także do hebrajskiego określenia na słowo szafir (SPhIR). Dzięki charakterystycznej zdolności odnajdywania wszędzie ukrytych znaczeń, Kabaliści uznali za przydatne wszystkie trzy pochodne tego słowa, więc przyjmij sobie jakie Ci pasuje.

W języku wczesnych kabalistycznych pisarzy, sefirot reprezentowały dziesięć pierwotnych emanacji Boga, dziesięć ognisk skupiających przez które energia ukrytego, absolutnego i niepoznawalnego Bóstwa (Ein Sof) przepływała poprzez Dzieło Stworzenia, niczym białe światło przechodzi przez pryzmat. Sefirot mogą być interpretowane jako aspekty Boga, stany świadomości oraz jako węzły podobne do Czakr w okultystycznej anatomii istoty ludzkiej. Dwadzieścia dwie ścieżki połączone z sefirot na Drzewie Życia również mają bogaty zbiór powiązań.

Z historycznego punktu widzenia doktryna sefirotycznych emanacji i Drzewa Życia jest jedynie małą częścią rozległego zbioru kabalistycznych dociekań na temat natury boskości i naszego udziału w akcie stwarzania. Koncentrowanie się jedynie na Drzewie jest lekceważeniem równie bogatej sfery dociekań na temat Adama Kadmona- boskiej czy też archetypowej istoty ludzkiej. Jest wiele aspektów Kabały, których nie opisywałem w tych uwagach, ponieważ zdecydowałem się skupić na tej części Kabały, która przetrwała do dnia dzisiejszego, bo chociaż dla naukowca ograniczanie się wyłącznie do jednej małej części Kabały może wydawać się krótkowzroczne, to dla praktykującego Kabalisty życie jest zbyt krótkie, a Kabała służy do tego by ją wykorzystywać. Drzewo Życia stale jest używane w dwudziestym wieku, ponieważ okazało się użytecznym i owocnym symbolem dla praktyk natury magicznej, mistycznej i religijnej. Współczesna Kabała w Zachodniej Ezoterycznej Tradycji jest zdecydowanie bardziej skupiona na zrozumieniu i praktycznych właściwościach Drzewa Życia.

Następny rozdział będzie obszernie rozwijał wiedzę, którą przedstawia Drzewo Życia, później przejdziemy do szczegółowej analizy natury każdej sefiry z osobna.

Rys. 8 – Drzewo Życia

2 thoughts on “Notatki o Kabale – Drzewo Życia

  1. typowy anon says:

    „Kamień upada na ziemię pod wpływem siły Jego przyspieszenie jest równe sile dostarczanej przez masę(formę) kamienia.”
    Na fizykę to się nie chodziło, co? xD
    Przyspieszenie ziemskie jest stałe i prędkość spadania nie zmienia się pod wpływem masy, spowalnia je m.in. opór powietrza.

    • Rasphul says:

      Wzór na grawitację dla małych ciał znajdujących się przy powierzchni Ziemi to Fgr = m ∙g
      m – masa ciała (w układzie SI w kilogramach kg)
      g – przyspieszenie ziemskie (w układzie SI wyrażone m/s2)
      Fg – siła grawitacji (w układzie SI w Newtonach N)

      Sądzę, że Collin Low mógł mieć właśnie to na myśli. Proponuję odnieść się do oryginału angielskiego, bo mogła zajść też pomyłka przy tłumaczeniu. Nobody is perfect. 🙂

Comments are closed.